در آستانه بزرگترین عرضه اولیه بورس تهران، کارگزاری خبرگان سهام نقش «مدیر عرضه» را در پروژه تابان فردا برعهده دارد؛ نقشی که به گفته ناصر آقاجانی، مدیرعامل این کارگزاری، بیش از هر چیز بر اجرای دقیق، هماهنگی میان ارکان بازار و مدیریت ریسک‌های عملیاتی متمرکز است. او تأکید می‌کند که موفقیت چنین عرضه‌ای تنها به روز معامله محدود نمی‌شود و بخش مهمی از آن در پشت صحنه و در قالب ماه‌ها هماهنگی، طراحی فرآیند و آمادگی اجرایی شکل می‌گیرد؛ مسیری که همچنان تا پس از عرضه و در قالب بازارگردانی و تکمیل فرآیندهای پساتخصیص ادامه خواهد داشت.
خبرگان سهام در عرضه تابان فردا چه نقشی دارد؟
کارگزاری خبرگان سهام در این پروژه، کارگزار عرضه‌کننده سهام (مدیر عرضه) است. مسئولیت ما این است که بخش اجرایی و معاملاتی عرضه را با هماهنگی بورس، سهامدار عرضه‌کننده و دیگر ارکان به درستی پیش ببریم. البته باید میان مسئولیت کارگزار و وظایف سایر ارکان تفکیک قائل شد. پذیرش شرکت، تهیه و انتشار اطلاعات مالی و ارزش‌گذاری، هرکدام متولی مشخصی دارند. کارگزار عرضه مسئول ارزش‌گذاری یا عملکرد مالی ناشر نیست؛ اما باید مطمئن شود فرآیند عرضه در چارچوب مقررات، منظم و با کمترین ریسک اجرایی انجام می‌شود. همچنین وظیفه بازارگردانی نماد «تابان» پس از عرضه اولیه در تابلوی بورس نیز بر عهده صندوق بازارگردانی خبرگان اهداف می‌باشد، که مدیریت آن بر عهده کارگزاری خبرگان سهام است.
همکاری خبرگان سهام با تابان فردا از چه زمانی آغاز شد و تاکنون چه اقداماتی انجام داده‌اید؟
چنین همکاری‌ای طبیعتاً به روز عرضه محدود نمی‌شود. از مدت‌ها قبل، بررسی الزامات اجرایی، هماهنگی با سهامدار عرضه‌کننده، تعامل با ارکان بازار و طراحی فرآیند عملیاتی در دستور کار قرار گرفته است. در عرضه‌ای با این ابعاد، بخش مهمی از کار شاید برای فعالان بازار قابل مشاهده نباشد؛ اما پشت صحنه، هماهنگی‌های متعددی صورت می‌گیرد تا در زمان اجرا، هر بخش وظیفه خود را به‌درستی انجام دهد. همان گونه که در این عرضه اولیه ماه‌ها کار صورت گرفته است که کارگزاری خبرگان سهام در همه این فرآیندها در حال همکاری و هماهنگی با بقیه ارکان و سهامدار عمده بوده است و این موضوع حتی بعد از عرضه اولیه نیز ادامه خواهد داشت، به طوری که نقش و وظیفه کارگزاری بعد از عرضه بیشتر نیز خواهد شد.
عرضه تابان فردا چه تفاوتی با عرضه‌های اولیه معمول بازار دارد؟
مهم‌ترین تفاوت، اندازه عرضه و حساسیتی است که نسبت به آن در بازار وجود دارد. وقتی عرضه‌ای از نظر ارزش در زمره عرضه‌های بزرگ بازار قرار می‌گیرد، مدیریت زمان‌بندی، آمادگی عملیاتی و هماهنگی میان ارکان اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. در چنین پروژه‌ای نمی‌توان صرفاً بر تجربه عرضه‌های کوچکتر تکیه کرد. باید سناریوهای مختلف را از قبل بررسی کرد؛ زیرا حتی یک ناهماهنگی محدود نیز ممکن است بر روند اجرای عرضه اثر بگذارد.
سابقه خبرگان سهام در عرضه‌ها و معاملات بزرگ چه کمکی به این پروژه کرده است؟
خبرگان سهام سابقه حضور در عرضه‌ها و معاملات شرکت‌های بزرگ، به ویژه در صنایع نفت، پالایش و پتروشیمی را دارد. این تجربه به ما نشان داده است که موفقیت عرضه فقط به ثبت معامله خلاصه نمی‌شود. شناخت صنعت، ارتباط حرفهای با ارکان بازار، مدیریت زمان و آمادگی برای شرایط پیش‌بینی‌نشده، بخش مهمی از کار است. تجربه‌های قبلی باعث شده اکنون با شناخت بیشتری به سراغ پروژه تابان فردا برویم.
برای روز عرضه چه برنامه‌ای دارید؟
برای روز عرضه، میان واحدهای معاملات، فناوری، مدیریت ریسک، پشتیبانی و امور مشتریان تقسیم کار مشخصی صورت می‌گیرد. روند ثبت سفارش و اجرای عرضه نیز به طور مستمر رصد خواهد شد. همچنین ارتباط کارگزاری با بورس و دیگر ارکان درگیر برقرار خواهد بود تا اگر مسئله‌ای پیش آمد، تصمیم‌گیری با سرعت و هماهنگی لازم انجام شود. هدف ما این است که عرضه در فضایی منظم و بدون ابهام اجرایی پیش برود.
مهم‌ترین ریسک اجرایی این عرضه از نگاه شما چیست؟
تغییر ناگهانی شرایط بازار، تراکم سفارش‌ها، اختلال احتمالی زیرساخت‌ها یا ناهماهنگی میان ارکان را می‌توان از مهم‌ترین ریسک‌های اجرایی دانست. برای هرکدام از این موارد باید سناریوی مشخصی داشته باشیم. اگر در مقطعی شرایط لازم برای یک عرضه منظم وجود نداشته باشد، سلامت بازار و حقوق سرمایه‌گذاران باید بر انجام عرضه در یک تاریخ از پیش اعلام شده اولویت داشته باشد.
مسئولیت کارگزار پس از انجام عرضه به پایان می‌رسد؟
خیر. همان طور که عرض کردم پس از اجرای معامله نیز موضوعاتی مانند تطبیق اطلاعات، تسویه وجوه، انتقال سهام و رفع مغایرت‌های احتمالی باید پیگیری شود. بخشی از این مراحل در حوزه مسئولیت بورس و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی قرار دارد، اما کارگزار عرضه نیز باید هماهنگی‌های لازم را تا نهایی شدن عملیات ادامه دهد. عرضه زمانی موفق است که تمام مراحل آن، از ثبت سفارش تا تسویه، به درستی انجام شده باشد. و موضوع دیگر عملیات بازارگردانی سهام است که از روز بعد از عرضه آغاز خواهد شد و کارگزاری در این موضوع نهایت دقت را به کار خواهد بست تا موفقیت بعد از عرضه نیز رضایت‌بخش باشد.
اجرای عرضه تابان فردا چه تأثیری بر جایگاه خبرگان سهام خواهد داشت؟
طبیعتاً اجرای موفق چنین عرضه‌ای می‌تواند توان تخصصی و عملیاتی خبرگان سهام را بیش از گذشته به بازار نشان دهد؛ اما برای ما صرفاً ثبت‌نام کارگزاری در کنار یک عرضه بزرگ مطرح نیست. مهم این است که این تجربه به افزایش اعتماد مشتریان و توسعه فعالیت ما در حوزه پذیرش، عرضه، تأمین مالی و خدمات مشتریان حقوقی منجر شود. اعتبار یک پروژه زمانی ارزشمند است که به توسعه پایدار کسب وکار تبدیل شود.
خبرگان سهام امروز چه جایگاهی در صنعت کارگزاری دارد؟
خبرگان سهام در بورس انرژی جایگاه برجسته‌ای دارد و براساس اطلاعات منتشرشده، در این بازار رتبه نخست را در اختیار داشته است. در سایر بازارها نیز جزو کارگزاری‌های شناخته شده و باسابقه محسوب می‌شویم. البته معتقدم جایگاه یک کارگزاری را نباید فقط با ارزش معاملات سنجید. تعداد مشتریان فعال، ترکیب مشتریان حقیقی و حقوقی، کیفیت خدمات، تنوع درآمد و توان اجرای پروژه‌های بزرگ نیز باید در ارزیابی لحاظ شود. خبرگان سهام با استفاده از تخصص و توان بالای نیروی انسانی خود همواره سعی می‌کند کیفیت خدمات را سرلوحه همه امور خود قرار دهد.
در دو سال گذشته چه اقداماتی برای توسعه کارگزاری انجام داده‌اید؟
تمرکز ما بر افزایش ظرفیت عملیاتی در همه حوزه‌ها اعم از اوراق و کالا، تقویت زیرساخت‌ها جهت کسب سهم بالا در حوزه آپشن‌ها و ابزارهای مالی بورس کالا و همچنین بازارگردانی در همه ابزارها، تقویت زیرساخت‌های معاملاتی، بهبود پشتیبانی و توسعه خدمات دیجیتال و تحلیلی و استفاده از تکنولوژی‌های به‌روز در صنعت مالی و کارگزاری بوده است. انتشار بولتن‌های تحلیلی و تقویت ارتباط با مشتریان نیز در همین مسیر انجام شده است. در شرایط فعلی، توسعه فناوری یک اقدام مقطعی نیست. کارگزاری باید به صورت مستمر برای امنیت، پایداری سامانه‌ها و کیفیت خدمات سرمایه‌گذاری کند؛ زیرا با رشد تکنولوژی و نیازهای مالی نیاز مشتریان و ساختار بازار دائماً در حال تغییر است. به طوری که اکنون باید برای مطابقت و ورود به بازارهای بین‌المللی نیز برنامه‌ریزی و نیازسنجی انجام شود تا در زمان اتصال با بازارهای بین‌المللی سهم مناسبی را در صنعت مالی حفظ کنیم چرا که در حال حاضر بسیاری از افراد با وجود تحریم‌ها در حال سرمایه‌گذاری در بازارهای بین‌المللی هستند.
ترکیب درآمدی خبرگان سهام چگونه است؟
درآمد ما از بخش‌هایی مانند معامات اوراق بهادار، بورس کالا، بورس انرژی، ابزارهای مشتقه حوزه اوراق و کالا، بازارگردانی در حوزه اوراق و ابزارهای مالی و خدمات مرتبط با پذیرش و عرضه به دست می‌آید. حضور جدی در بورس انرژی و حفظ جایگاه نخست در این بخش نیز یکی از ویژگی‌های متمایز خبرگان سهام است. بااین حال، ما نیز مانند سایر فعالان این صنعت از تغییرات حجم معاملات تأثیر می‌پذیریم. به همین دلیل، متوازن کردن ترکیب درآمدها و توسعه خدمات تخصصی و کسب سهم مناسب در همه بخش‌ها، یکی از اولویت‌های کارگزاری است.
برای کاهش وابستگی به کارمزد معاملات سهام چه برنامه‌ای دارید؟
راهکار اصلی، توسعه سبد خدمات است. بورس انرژی، بورس کالا، بازارگردانی ابزارهای حوزه اوراق و کالا، خدمات پذیرش و عرضه، تأمین مالی و ارائه خدمات تخصصی به مشتریان حقوقی می‌تواند درآمد کارگزاری را متنوع تر و باثبات تر کند. البته بخشی از این تحول به مقررات صنعت وابسته است. تا زمانی که دامنه فعالیت و منابع درآمدی کارگزاری‌ها محدود باشد، نمی‌توان انتظار داشت وابستگی آنها به کارمزد معاملات به سرعت کاهش پیدا کند.
حضور خبرگان سهام در مجموعه اهداف چه مزیت‌هایی ایجاد می‌کند؟
گروه سرمایه‌گذاری اهداف در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و انرژی حضور گسترده‌ای دارد. این موضوع به خبرگان سهام امکان می‌دهد شناخت بیشتر و نزدیک‌تری از نیازهای مالی و معاملاتی این صنایع داشته باشد و بالطبع خدمات تخصصی و ویژه‌ای را به مصرف‌کنندگان و مشتریان این حوزه ارائه کند. پروژه‌هایی مانند تابان فردا، کنگان و پتروپالایش دهلران نیز می‌توانند از ظرفیت ابزارهای بازار سرمایه استفاده کنند و کارگزاری خبرگان سهام نیز به عنوان بازوی اجرایی گروه سرمایه‌گذاری اهداف و گروه توسعه مالی مهرآیندگان همه توان خود را برای ارائه خدمات عمومی و تخصصی بازار سرمایه به این شرکت‌ها و همچنین بقیه مشتریان کارگزاری ارائه می‌کند. البته در کنار این مزیت، کارگزاری باید استقلال حرفهای خود را حفظ کند، تعارض منافع را جدی بگیرد و خدماتش را به شرکت‌های درون گروه محدود نکند.
مهم‌ترین چالش اقتصادی صنعت کارگزاری چیست و مدل کسب وکار کارگزاری‌ها به چه اصلاحاتی نیاز دارد؟
وابستگی شدید درآمد به کارمزد معاملات، مهم‌ترین مشکل ساختاری صنعت کارگزاری است. وقتی بازار وارد رکود می‌شود و ارزش معاملات کاهش پیدا می‌کند، درآمد کارگزاری‌ها نیز افت می‌کند؛ اما در کنار این موضوع رشد هزینه‌های فناوری، امنیت، نیروی انسانی و رعایت الزامات نظارتی همچنان پابرجاست. باید امکان ایجاد منابع درآمدی جدید و ارائه خدمات متنوع‌تر فراهم شود. بازنگری منطقی در ساختار کارمزدها، کاهش مقررات موازی، تسهیل سرمایه‌گذاری در فناوری و توسعه خدمات تخصصی می‌تواند به پایداری صنعت کمک کند.
رقابت میان کارگزاری‌ها تا چه اندازه بر کیفیت خدمات استوار است؟
بخشی از رقابت به فناوری، سرعت ارائه خدمات، پشتیبانی و تنوع محصولات مربوط می‌شود. همچنین ترکیب نیازها و ابزارها با تکنولوژی‌های نوظهور امروز به عنصر اصلی رقابت در بین کارگزاری‌ها تبدیل شده است. رقابت زمانی سالم تر می‌شود که مشتری بتواند کیفیت خدمات کارگزاری‌ها را به صورت شفاف مقایسه کند. آینده صنعت در رقابت صرفاً کارمزدی نیست؛ کارگزاری‌ها باید بر تحلیل، مشاوره، فناوری و خدمات تخصصی در همه حوزه‌ها و ابزارهای بازار سرمایه تمرکز کنند.
آینده صنعت کارگزاری و برنامه خبرگان سهام برای سال‌های پیش‌رو چیست؟
به اعتقاد من، صنعت به سمت کارگزاری‌های سرمایه‌محور، فناور و چندخدمتی حرکت خواهد کرد. کارگزاری‌هایی که فقط به معاملات روزانه سهام وابسته بمانند، در سال‌های آینده با چالش بیشتری مواجه خواهند شد. برنامه خبرگان سهام، حفظ جایگاه خود در بورس انرژی، افزایش سهم در سایر بازارها، افزایش سهم و همچنین زیرساخت‌های تکنولوژیک در حوزه ابزارهای مشتقه، بخشی از مسیر توسعه و تثبیت جایگاه خبرگان سهام در بازار سرمایه است.
منبع: روزنامه اطلاعات
